← Zanaat

Atölye sözlüğü

Bu işte ilk engel teknik değil, kelime: adını bilmediğin aleti satın alamaz, tarif edemediğin keresteyi ısmarlayamazsın. Aletler, birleştirme adları ve keresteciyle konuşma dili burada. Terimler MEB'in mesleki eğitim modüllerinden, TDK'den ve Türkiye'de satan üreticilerin kataloglarından alındı — ikisi ayrıştığında hangisinin ne dediğini de yazdık, çünkü hırdavatçı MEB'in kitabını okumadı.

🏷️

Türkiye piyasası

Ürün adları, satılan ölçüler ve yerel iklim verisi. Başka bir ülkede adlar ve ölçüler değişir — mantık aynı kalır.

Karıştırılanlar

iskarpela ≠ keski

keski → iskarpela

Ahşap için kullandığın el keskisinin Türkçesi iskarpeladır. Keski ise metal ve beton için, çekiçle vurulan soğuk keskidir — MEB'in metal modülünde "düz, tırnak ve ay keski" diye geçer, Bosch da "Keskiler" kategorisine kırıcı-delici uçlarını koyar. Hırdavatta "keski" istersen sana ahşap keskisi vermezler.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri / El ile Kesme (Metal Teknolojisi); Bosch Türkiye ürün kataloğu

"planya" tek başına belirsizdir

planya → rende / elektrikli planya / planya makinesi / kalınlık makinesi

MEB'de planya makinesi atölyedeki büyük yüzey düzleme makinesidir (jointer) ve rende el aletidir. Piyasada ise planya doğrudan elektrikli el planyası demektir — Bosch onu "Zımparalar ve planyalar" altında satar. Kalınlık verme makinesi ikisinden de ayrıdır: kalınlık makinesi. Bu yüzden "planya" derken hangisini kastettiğini hep belirt.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga §1.4-1.5; Bosch Türkiye ürün kataloğu

gönyeburun ≠ gönye kesme makinesi

gönye burun makinesi → gönyeburun (birleştirme) / gönye kesme makinesi (alet)

Gönyeburun bir birleştirme türüdür — köşeyi 45°'de kesip birleştirmek. MEB onlarca çeşidini sayar (gönyeburun kavelalı, gönyeburun gizli zıvanalı, kırlangıçkuyruğu dişli gönyeburun…) ve kendi değerlendirmesi şudur: "Bu birleştirme tarzlarından en kullanışlı ve göze hoş görüneni gönyeburun olarak birleştirilenleridir." Onu kesen makinenin adı ise gönye kesme makinesidir. Biri iş, diğeri alet.

MEB kendi modülleri arasında hem bitişik gönyeburun hem ayrık gönye burun yazımını kullanıyor. Biz bitişik yazımı esas alıyoruz, ikisi de doğru.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri, Mobilya Birleştirmeleri ve Ölçülendirme; Bosch Türkiye ürün kataloğu

zıvana ile kavela rakip isimler DEĞİL

"zıvana mı desem kavela mı" → zıvana = parçanın kendisinden · kavela = ayrı ahşap çivi

Bunlar aynı şeyin iki adı değil, iki ayrı birleştirme. Zıvanada dil parçanın kendisinden çıkar: bir parçada erkek zıvana (dil), diğerinde dişi zıvana (yuva) olur. Kavela ise ayrıca üretilmiş silindirik bir ağaç çividir — MEB'in tarifiyle "ağaç çiviye kavela denir, gürgen, maun, tik gibi sert ağaçlardan yapılır". Asıl rakip isimler kavela tarafında: piyasada kavilya, kavelya, ahşap dübel ve pim de aynı şey için kullanılıyor — ama resmî terim kavela.

İkinci bir karışıklık: bazı ticari kaynaklar zıvanayı kiniş anlamında gevşek kullanıyor. MEB bunu yapmaz. Bizde de zıvana = geçme dil, kiniş = boydan boya oluk.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Birleştirmeleri ve Ölçülendirme

"avuç zımpara" diye bir şey yok

avuç zımpara → eksantrik zımpara (avuç taşlama = taşlama makinesi)

Türk piyasasında avuç taşlama vardır ve o bir taşlama makinesidir, zımpara değil. Aradığın el zımparasının adı kullandığı harekete göre değişir: eksantrik zımpara (döner-yörüngeli), titreşimli zımpara (dikdörtgen tabanlı), tank zımpara (bantlı).

Makita Türkiye ürün kataloğu; Bosch Türkiye ürün kataloğu

markalama aleti nişangeçtir

mihengir / çizecek / pergel → nişangeç

Zıvana ve kertme çizgilerini kalemle değil nişangeçle çizersin — MEB bunu açıkça söyler: "kalem yerine nişangeç denilen bir markalama aleti kullanılır". Mihengir, çizecek ve pergel gerçek Türkçe kelimelerdir ama metal işçiliğine aittir; ahşap markalama aleti değildirler.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri §1.4; Markalama (Metal Teknolojisi)

Birleştirmenin dilbilgisi

Her birleştirme tarifi bu beş kelimenin üstüne kurulu. MEB'in ifadesiyle: "Düz birleştirmeler hariç diğer birleştirme tekniklerinde iş parçaları dişi ve erkek parça olarak isimlendirilir."

erkek parça the male half

Dili, dişi ya da kızağı taşıyan parça.

dişi parça the female half

Yuvayı, kinişi ya da kanalı taşıyan parça.

cumba edge

Tahtanın dar yan yüzü. En birleştirmeleri cumbadan yapılır.

makta end grain

Baş, yani enine kesit. MEB bazen "makda" da yazıyor.

yüz face

Tahtanın geniş yüzü.

elyaf grain

Damar yönü. Neredeyse her kural buna göre kurulur.

cumba ve makta TDK'nin genel sözlüğünde bu marangozluk anlamlarıyla yer almıyor; ikisi de meslek terimi. Aynısı zıvana ve kavela için de geçerli — TDK'de karşılıkları var ama biri "iki ucu açık küçük boru", diğeri denizcilik terimi. Sözlükte bulunmamaları yanlış oldukları anlamına gelmiyor.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri §1.4; TDK Güncel Türkçe Sözlük

Birleştirmeler

MEB birleştirmeleri yönteme göre değil, yapıdaki yerine göre ayırır. Bu sıralama Türkçe bütün kaynaklarda aynıdır, o yüzden biz de onu izliyoruz.

En birleştirmeler

edge joints

Tahtaları yan yana ekleyip geniş tabla elde etmek.

Düz en birleştirme plain edge glue-up

Cumbalar düzleştirilip yan yana tutkallanır. En basit ve çoğu iş için yeterli.

Kendinden çıtalı kinişli en birleştirme tongue and groove

Birinde kiniş, diğerinde ona giren dil. Ölçü kuralı: kiniş genişliği parça kalınlığının 1/3'ü, derinliği yaklaşık yarısı. Çizimde 0,5-1 mm tutkal boşluğu hesaba katılır.

Yabancı çıtalı kinişli en birleştirme spline / loose tongue

İki cumbaya da kiniş açılıp araya ayrı çıta konur. Kendinden çıtalıdan güçlü. Çıtanın elyafının parça elyafına dik olması tercih edilir.

Kavelalı en birleştirme dowelled edge joint

Delik yaklaşık 10 mm; kavela boyu deliklerin toplam derinliğinden 1 mm kısa olmalı ki dibe dayanıp cumbaları açmasın.

Lambalı en birleştirme rabbeted edge joint
Kırlangıçkuyruğu kertme çıtalı en birleştirme dovetail-keyed edge joint

MEB'in iki uygulama kuralı: parçalar birleştirilirken maktadaki yıl halkalarına göre dizilmeli, ve yüzeydeki desen ile renklerin birbirine uyması gözetilmeli. Kavela dışındaki en birleştirmelerde parça kalınlığı üç eşit parçaya bölünerek markalanır.

Boy birleştirmeler

length joints

Kereste boyu yetmediğinde uzatmak. Masif panel ve lamine işlerinin temeli.

Parmak birleştirme finger joint

Kusurlarından arındırılmış parçalara konik dişler açılıp tutkallanarak uç uca preslenir. Piyasada genelde İngilizcesiyle finger joint ya da ürün etiketinde "boy ekli" diye geçer; tarak eklemi de eş anlamlı. Masif panel alırken "Ekli" ve "Eksiz" ayrımı tam olarak budur.

Lambalı boy birleştirme lapped scarf

Lamba boyu en az parça genişliği kadar, kalınlığı parça kalınlığının yarısı. Düz, kertme, eğik yüzeyli, kamalı çeşitleri var.

Zıvanalı boy birleştirme tenoned end joint

Zıvana boyu parça genişliği kadar; kalınlık üçe bölünür (k/3).

Pahlı (şevli) boy birleştirme plain scarf

Birleştirme uzunluğu parça yüksekliğinin 1-3 katı. Kaplama ve laminede.

Kurtağzı ek scarf splice

Kısa gelen kiriş ve dikmelerin boyunu uzatmak için.

Çerçeve köşe ve ayak-kayıt birleştirmeleri

frame corner and leg-to-rail joints

Kapak, kapı, pencere çerçeveleri; masa ve sandalye iskeleti. Ayak yere basan, kayıt ayakları bağlayan elemandır.

Açık zıvanalı through / open mortise and tenon

Zıvana kenardan görünür.

Hampaylı zıvanalı haunched tenon

Hampay, zıvanadan genellikle üçte bir oranında çıkarılan parçadır; burulmayı önler.

Çift zıvanalı twin tenon

Geniş kayıtlarda.

Lambalı / kinişli zıvanalı rebated / grooved tenon

Cam ya da tabla oturtmak gerektiğinde.

Gönyeburun kavelalı mitred and dowelled

Her iki parça 45° kesilip kavelayla birleştirilir.

Gönyeburun zıvanalı mitred tenon

Zıvana kapakları bir yüzeyde 45° kesilir, köşenin iç yüzeyine lamba açılır.

Kavelalı ayak-kayıt dowelled leg-and-rail

Kayıt başları düz kesilip kavelayla ayağa bağlanır. En yaygın seri üretim yöntemi.

Kertme (geçmeli) birleştirme notched joint

Parçanın bir bölümü boşaltılıp diğeri oturtulur.

İstavroz geçme cross lap

İki parça ortadan yarı yarıya kertilip çaprazlanır.

Dişli birleştirmeler

box and dovetail joints

Kutu, kasa ve çekmece köşeleri. Görünür olanları aynı zamanda süstür.

Düz dişli köşe birleştirme box / finger joint

Parça genişliği, parça kalınlığını geçmeyecek şekilde tek sayıda eşit parçaya bölünerek markalanır. Çekmecede diş genişliği, parça kalınlığının yarısı ile tamamı arasında değişir.

Kırlangıçkuyruğu açık dişli through dovetail

Trapez dişler iki yüzden de görünür.

Kırlangıçkuyruğu yarım gizli dişli half-blind dovetail

Ön yüzden görünmez — çekmece ön kayıdının klasik çözümü.

Kırlangıçkuyruğu tam gizli dişli secret dovetail

Hiç görünmez. Kaliteli masif tabla köşesi.

Kırlangıçkuyruğu kanal birleştirme sliding dovetail

Kanal derinliği kalınlığın 1/3'ü, kızak eğimi yaklaşık 22°. Çekmece, raf ve sürgülerde.

Bindirme ve geçmeler

lap joints

İskelet ve kaba yapı işleri. MEB burada ek (boy uzatma) ile geçme (kesişme) ayrımını yapar.

Düz bindirme ek half-lap splice

Kirişlerin boyunu uzatmak.

Köşede düz bindirme ek corner half lap

İskeletin köşe birleşimi.

Ortada düz bindirme ek tee half lap

Ara başlıkların bağlanması.

Ortada kırlangıçkuyruğu bindirme dovetail lap

Çekmeye direnir; ayrılmaması gereken yerlerde.

Çapraz tarak geçmesi cross lap

İstavroz geçmeyle aynı aile.

Zıvanalı geçme mortise and tenon (framing)

Yapı iskeletinde; yine dişi ve erkek parçadan oluşur.

Yüzey ve kenar açma terimleri

Lamba rabbet

Kenara açılan dik açılı girinti. Pencere kanadında kalınlığın 2/3'ü oranında, 1,2-1,5 cm derinlik.

Kiniş groove

Boydan boya, damar yönünde açılan kanal. Genişlik kalınlığın 1/3'ü, derinlik yarısı.

Kanal dado / housing

Raf yuvası. MEB bunu damara dik açılan yuva için kullanır; el aletinin adı kanal rendesi.

Lamba zıvana tongue and groove

Erkek-dişi geçme. Lambiri ve rabıta bu sistemle monte edilir.

Yabancı çıta loose spline

Kinişe giren ayrı çıta.

Kızak slide

Kanala giren erkek parça.

Pah chamfer

Keskin kenarı eğik yüzeyle giderme.

Kordon moulding / bead

Kenar profili.

İngilizcedeki dado için tek bir Türkçe karşılık yok: damar yönünde açılana kiniş, damara dik açılan raf yuvasına kanal deniyor. İkisi de gerçek terim, ama aynı şey değiller.

Modern ve makineli birleştirmeler

Bunların MEB'in geleneksel listesinde karşılığı yok. Hepsi piyasa terimi — aleti satan katalogdan doğrulandı.

Bisküvi kavela biscuit

Ayrıca lamello, yassı dübel, baklava kavilya. Kırmızı kayından, oluklu. Ölçüler: No.0 47×15×4, No.10 53×19×4, No.20 56×23×4 mm — Türkiye'de standart olan No.20.

Yassı dübel frezesi biscuit joiner

Bisküvi yuvasını açan makine. Bisküvi kesicisi de deniyor.

DOMINO dübel / dübel frezesi Domino loose tenon / joiner

Marka terimi. Jenerik bir Türkçe karşılığı ("gevşek zıvana") bulunamadı.

Cep deliği pocket hole / pocket screw

Gizli vida yeri de deniyor. Aparatı "ahşap açılı delme seti" adıyla satılıyor. Mesleki bir kaynakta karşılığı yok, sadece ürün metinlerinde.

Modül bağlantı elemanları knock-down fittings

Bunun MEB karşılığı var: metal ve plastikten yapılmış modül bağlantı elemanları.

Hangi malzemede hangi birleştirme

MEB'in kendi kuralı, birebir: yonga levha ve MDF gibi malzemeler yonga ve liflerin preslenmesiyle elde edildiği için "yüksek derecede dayanıklılık ve direnç beklenemez… bu levhalarda zayıf yapısından dolayı kendinden olan birleştirme şekilleri kullanılmaz. Yapay levhalarda genellikle kavelalı, yabancı çıtalı ve düz vidalı birleştirme şekilleri uygulanır."

Masif için tam tersi: "Ağaç malzeme, doğal bir esneklik ve mukavemet gücü olduğu için kendinden birleştirme şekilleri uygulanabilir. Ağacın doğal görüntüsünü bozacağından; vida, çivi, metal ve plastikten yapılmış modül bağlantı elemanları gerekmedikçe kullanılmamalıdır."

Çekmece için pratik tavsiyesi: zamanla açılmaması için ön kayıdın lambalı, yan kayıdın kinişli yapılması daha uygundur.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri §1.3; Çekmece Hazırlama §1.3.1

Keresteciden alışveriş

Kalas, tahta, lata, çıta — farkı ne?

Ayrım kesit ölçüsünde. Sözlük tanımları şöyle ayırıyor:

Kereste Tomrukların boyuna biçilmesiyle elde edilen, marangozlukta ve inşaatta kullanılan nitelikli ağaç.
Tomruk Ağacın kesilerek silindir biçimine getirilmiş gövdesi.
Kalas Kalın biçilmiş uzun tahta. Ahşap yapılarda kiriş olarak da kullanılır.
Tahta Düz, enlice, uzun ve az kalın biçimde işlenmiş ağaç parçası.
Lata Dar ve kalınca tahta.
Çıta Düzgün biçilmiş uzun ve ensiz tahta.
Dilme Dört köşe uzunlamasına kesilmiş ağaç. Izgara da denir.
Mertek Yapıda kullanılan dört köşe veya yuvarlak, kalınca ağaç.

Özetle: kalas kalın + geniş · tahta ince + enli · lata kalınca + dar · çıta ince + ensiz · dilme dört köşe kesitli.

TDK Güncel Türkçe Sözlük

MEB'in sayısal tanımları

Bu rakamlar inşaat ve kalıp kerestesi içindir. Mobilya kerestesi için eşdeğer bir sayısal tablo hiçbir Türkçe kaynakta bulunamadı — o yüzden bunları "mobilyalık kereste ölçüsü" diye sunmuyoruz.

Tahta 2,5-3 cm kalınlık · 10-20 cm genişlik · 200-400 cm boy
Dilme (ızgara) 5×10 cm ve 10×10 cm kesit · 200-400 cm boy
Kalas 5 cm kalınlık · 15-20 cm genişlik · 200-400 cm boy
Dikme (direk) Kare ya da yuvarlak kesit, en dar kenarı 7 cm'den az olmayacak · 200-400 cm boy

Piyasada fiilen bulunan kesitler: milimetrik (planyalanmış) 41×91, 43×93, 45×45, 91×91, 93×93, 95×95 mm; santimetrik 5×10 ve 10×10 cm. Kalas boyları 2 metreden 6 metreye kadar yarımşar artıyor. Stok dışı ölçüler sipariş üzerine kesiliyor.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Kalıp Öncesi Hazırlık §1; keresteci ürün listeleri

Kalite sınıfı

Üç sınıflı sistem hem MEB'de hem piyasada aynı: I. sınıf taşıyıcılığı yüksek ve görünümü düzgün, özel işler için. II. sınıf taşıyıcılığı normal, yapıda kullanılan standart. III. sınıf taşıyıcılığı çok az, önemsiz kısımlarda. Kalıp işlerinde genellikle II. sınıf kullanılıyor.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Kalıp Öncesi Hazırlık; keresteci kaynakları

Hangi birimle satılır

Doğrulanan iki birim var: masif kereste m³, levha m² üzerinden fiyatlanıyor. Kendi hesabın için: kesit(m) × kesit(m) × boy(m) × adet = m³. Örnek: 5×10 cm kesitinde 3 metrelik bir parça 0,05 × 0,10 × 3 = 0,015 m³ eder; bir metreküpten yaklaşık 66 adet çıkar.

"Metretül" birimini doğrulayamadık. Ne sözlükte var ne de taradığımız hiçbir Türk kereste kaynağında geçiyor. Bir yerde görürsen ne kastedildiğini sor; biz kullanmıyoruz.

Yüzey durumu — ne isteyeceksin

Ham Testereden çıkmış hâli. Kendi planyan yoksa alma — düzleyemediğin tahtayla birleştirme tutmaz.
Planyalı / silinmiş İkisi piyasada aynı şey: yüzeyleri makinede rendelenmiş. En çok "silinmiş" duyarsın. Yüzey düzgün olur ama kalınlık toleransı garanti değildir.
Rendelenmiş MEB'in fiil karşılığı; makinenin adı planya makinesi.
Emprenyeli Basınçla emprenye edilmiş — dış mekân için.

"Kalibreli" kereste diye bir şey doğrulayamadık. Bu terim Türkçede levhaya ait: MEB'de geçen tek kullanım "kalibre zımpara" makinesi. Keresteciye "kalibreli" dersen ne alacağın belirsiz — bunun yerine kalınlığı milimetre olarak söyle.

Keresteci ürün kategorileri; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga §1.5

Keresteciye ne sormalı

Bu liste kaynakların derlemesidir, tek bir Türkçe kaynaktan alıntı değil.

  1. 1. Tür ve sınıf: "1. sınıf sarıçam", "kayın masif" gibi. Sınıf sistemi gerçek ve satıcı tarafından anlaşılıyor.
  2. 2. Kesit ve boy: kesiti cm×cm, boyu metre olarak söyle — "5×10, 3 metre". Piyasa bu formatta çalışıyor.
  3. 3. Yüzey durumu: "Planyalı mı, silinmiş mi, ham mı?" Planyan yoksa planyalı iste.
  4. 4. Rutubet: "Kurutulmuş mu?" İç mekân hedefi %10 civarı. Islak kereste kuruyunca çalışır ve birleştirmeyi açar.
  5. 5. Kusurlar: MEB'in kendi listesiyle sor — ardak, budak, çatlak, lif kıvrığı. Ayrıca içinde çivi, vida ya da çakıl olmadığından emin ol; bunlar bıçağını mahveder.
  6. 6. Birim: masif m³, levha m². Fiyatı m³ üzerinden alıp kendi parça sayına böl.
  7. 7. Fire payı: zıvana payı ve kesme payı hesaba katılmalı — ölçtüğün boydan biraz uzun al.

Fiyat konusunda hiçbir tarihli Türkçe kaynak bulunamadı; ulaştığımız kereste listelerinin tamamı fiyat yerine "bizi arayın" diyor. Bu yüzden büyüklük mertebesi bile tahmin etmiyoruz. Kendi maliyetini proje defterine girerek takip et.

Kesme

el testeresi hand saw
MEB terimi

Genel el testeresi. Dikkat: MEB'in metal modüllerinde aynı kelime demir testeresi anlamına gelir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Pencereler

sırtlı testere back saw / tenon saw
MEB terimi

Sırtı takviyeli, ince dişli testere. Zıvana ve kertme keserken kullanılır — ayırt edici kelime "sırtlı".

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri

kıl testere (+ kıl testere kolu) coping / fret saw
MEB terimi

U şeklindeki kol laması gerer. Dişleri aşağı bakar ve çekerken keser — iterek zorlarsan lama kırılır.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Dekupe Oyma §1.2

farekuyruğu testere keyhole / compass saw
MEB terimi

Panel ortasında delik açıp içeriden kesmek için.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Dekupe Oyma

dekupaj testere jigsaw
ikisi de

MEB "el dekupaj makinesi" der; piyasada "dekupaj testere".

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Dekupe Oyma; Bosch Türkiye ürün kataloğu

daire testere circular saw
ikisi de

Elde tutulan, dairesel bıçaklı kesme makinesi.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü; Bosch Türkiye ürün kataloğu

tezgah tipi daire testere table saw
piyasa terimi

MEB buna "tepsi testere makinesi" der ama hırdavatçı o adı tanımaz. Ararken piyasa adını kullan.

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Merdivenler

gönye kesme makinesi mitre / crosscut saw
piyasa terimi

MEB "boy kesme" ve "baş kesme makinesi" der; piyasada satıldığı ad "gönye kesme makinesi".

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Sütun ve Duvarlar

şerit testere makinesi band saw
MEB terimi

Kasnak çapıyla anılır ("altmışlık şerit testere"). Parçaları: gövde, tabla, siper, kasnak, kılavuz düzeni, testere laması.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga §1.3

tilki kuyruğu / panter testere reciprocating saw
piyasa terimi

Aynı alet, iki isim — ikisi de aynı katalogda geçiyor.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

Yüzey ve şekillendirme

rende hand plane
MEB terimi

El aleti. Yüz, cumba ve makta rendeleme diye ayrılır.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Birleştirme Teknikleri

elektrikli planya electric hand planer
piyasa terimi

Piyasada sadece "planya" da denir. Bıçakları "planya bıçağı" adıyla satılır.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

planya makinesi jointer / surface planer
MEB terimi

Atölye makinesi; bıçak boyuyla anılır ("30'luk planya"). Bir yüzü ve bir cumbayı düzler.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga §1.4

kalınlık makinesi thicknesser
MEB terimi

Bir yüzü planyada düzeltilmiş parçayı istenen kalınlığa getirir. Sırayı bozarsan iş paralel çıkmaz.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga §1.5

üst freze / el frezesi router
ikisi de

Elde tutulan freze. "Dik freze" deme — o, atölyedeki sabit makinedir.

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — arkalık yapma §2.1

kenar frezesi trim / palm router
piyasa terimi

Küçük, tek elle kullanılan freze.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

yassı dübel frezesi biscuit joiner
piyasa terimi

Yassı dübel (biscuit) yuvası açar.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

freze ucu router bit
piyasa terimi

MEB "bıçak" der. Rulmanlı olanlar kenardan kılavuz alır. Freze ucunun oturduğu parçanın adı kovan.

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — arkalık yapma

eksantrik zımpara random orbital sander
piyasa terimi

Ahşapta en çok işe yarayan zımpara tipi; iz bırakmaz.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

titreşimli zımpara orbital / sheet sander
ikisi de

Dikdörtgen tabanlı. Köşelere girer.

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü

tank zımpara belt sander
piyasa terimi

Çok hızlı malzeme alır; acemi elinde yüzeyi bozar.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

Keski ve oyma

iskarpela chisel
MEB terimi

Ahşap keskisi. Zıvana boşaltma, kertme temizleme, taşan tutkalı sıyırma.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri

oyma kalemi carving chisel / gouge
MEB terimi

Oymacılıkta iskarpela değil "oyma kalemi" denir. Gövdesine göre düz / eğri / kaşık gövdeli; ağzına göre oluklu, oluksuz, üçgen.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Yüzey Oyma §1.1.3.1

oymacı tokmağı carver's mallet
MEB terimi

Sert ağaçtan yapılır — MEB şimşir ve gül ağacını sayar; yaklaşık 26 cm boy, 7,5 cm çap.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Yüzey Oyma §1.3.3

törpü rasp / file
MEB terimi

İskarpela ve rendeyle birlikte temel el aletleri listesinde geçer.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Birleştirme Teknikleri

keser adze / hatchet
MEB terimi

Çekiçten ayrı bir marangoz aleti olarak listelenir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Kalıp Öncesi Hazırlık

yağ taşı / zımpara taşı, kılağı düşürme oil stone, honing off the burr
MEB terimi

Bileme sonrası ağızda kalan çapağı almaya kılağı düşürme denir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Yüzey Oyma §1.3.1

Delme ve bağlama

matkap / matkap ucu drill / drill bit
ikisi de

Darbeli ve darbesiz diye ayrılır; ahşapta darbesiz kullanılır.

Bosch Türkiye ürün kataloğu

havşa, havşa matkabı countersink
MEB terimi

Vida başının yüzeyle aynı hizaya gömülmesi için delik ağzını genişletme.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Merdivenler §2.1

işkence clamp
MEB terimi

Türkçede marangoz kelepçesinin adı budur. Tezgâha bağlananına ray işkence denir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Omurga, Yüzey Oyma §1.3.2

mengene / tezgâh mengenesi vise
MEB terimi

Tezgâha sabit; işkenceden farklı olarak taşınmaz.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Birleştirme Teknikleri

marangoz tezgâhı workbench
ikisi de

Piyasada "çalışma tezgahı" olarak da satılır.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü; Bosch Türkiye ürün kataloğu

Ölçme ve markalama

markalama marking out
MEB terimi

Kesmeden önce çizgileri işaretleme işinin adı.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü

nişangeç marking gauge
MEB terimi

Zıvana çizgilerini kalemle değil bununla çiz — kalem çizgisi kalındır ve her seferinde biraz kayar.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Mobilya Yapım Teknikleri §1.4

gönye / marangoz gönyesi square
MEB terimi

Fiil hâli de kullanılır: "gönyesine getirmek", "gönyeye bakmak".

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Pencereler

şerit metre, çelik cetvel tape measure, steel rule
ikisi de

Bosch Türkiye ürün kataloğu; MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Markalama

bız awl
MEB terimi

Kıl testereyle içeriden kesmeye başlarken delik açmak için.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Dekupe Oyma

su terazisi, şakul, çırpı ipi spirit level, plumb bob, chalk line
MEB terimi

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Kalıp Öncesi Hazırlık

Tutkal

ağaç tutkalı / ahşap tutkalı PVA wood glue
MEB terimi

MEB tarifi birebir: "Polivinil asetat esaslı, su bazlı, emülsiyon tutkalıdır." Halk arasında beyaz tutkal, masif için olanına pembe tutkal (masif tutkalı) denir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Pencereler §1.1.1

deniz tutkalı waterproof / marine glue
MEB terimi

Beyaz tutkaldan ayrıdır ve farklı davranır: köpürür, taşanı hemen silinmez — köpürmesi bitince temizlenir.

MEGEP/MEB Mesleki ve Teknik Eğitim modülü — Ahşap Merdivenler §4

Doğrulayamadıklarımız

Aradık, Türkçe kaynakta bulamadık. Uydurmak yerine yazmıyoruz — bunları bir hırdavatçıda sorarsan boş boş bakılabilir.

  • Japon testeresi (pull saw) için yerleşik bir Türkçe ad bulunamadı.
  • "Şaseli testere" hiçbir kaynakta geçmiyor — kastedilen alet büyük ihtimalle gönye kesme makinesi.
  • İşkence alt türleri (F işkence, boru işkence, C işkence, kelepçe) doğrulanamadı. Doğrulanabilenler yalnızca: işkence, ray işkence, mengene, tezgâh mengenesi.
  • Matkap ucu alt türleri (forstner, brad-point, kaşık ucu / spade, burgu ucu) için Türkçe karşılık doğrulanamadı.
  • "Silindirik zımpara" ve "kalibre zımpara makinesi" doğrulanamadı; MEB'in geçen sanayi terimleri balon, iskeletçi, top, palet ve disk zımpara makinesidir.
  • Freze ucu için "çakı" kullanımı hiçbir kaynakta yok.
  • Kombine planya-kalınlık makinesi için tam ifade doğrulanamadı; MEB'in kullandığı terim "komple planya makinesi".
  • Çelik gönye, ayarlı gönye (sliding bevel), kombine gönye ve kırlangıçkuyruğu şablonu için Türkçe karşılık doğrulanamadı.
  • "Ahşap kalemi" doğrulanamadı — MEB düz "kurşun kalem" diyor.
  • Tutkal ambalajlarındaki D2/D3/D4 sınıflarının Türkiye'de kullanılıp kullanılmadığı doğrulanamadı.
  • Perakende site listeleri (Hepsiburada, Trendyol, Koçtaş, Bauhaus) araştırma sırasında erişime kapalıydı; piyasa terimleri Bosch ve Makita Türkiye kataloglarından alındı.
  • <strong>Half lap</strong> için tek kelimelik Türkçe karşılık yok. Doğrulananlar konuma bağlı: düz bindirme ek, köşede düz bindirme ek, ortada düz bindirme ek, istavroz geçme, çapraz tarak geçmesi.
  • <strong>Butt joint</strong> için müstakil bir Türkçe ad yok. MEB tutkallı olana "düz birleştirme", çivili olana "çakma birleştirme" diyor; ikisi de tam karşılamıyor.
  • <strong>Domino</strong> birleştirmesinin jenerik Türkçe adı yok — doğrulanan tek kullanım üreticinin marka terimleri.
  • Klasik kırlangıçkuyruğu dişi için 1:6, 1:8 gibi bir açı oranı Türkçe kaynakta bulunamadı. Doğrulanan tek açı, çekmece kanal birleştirmesindeki 22°.
  • <strong>Kadron</strong> sözlükte yok; bir keresteci sayıyor ama sayısal kesit tanımı vermiyor. Kalas, lata ve tahtadan hangi ölçüyle ayrıldığı doğrulanamadı. Aynısı <em>azman</em> için de geçerli.
  • <strong>Metretül</strong> satış birimi olarak doğrulanamadı — sözlükte de, kereste kaynaklarında da yok. Doğrulananlar yalnızca m³ ve m².
  • <strong>Kalibreli</strong> kereste alımı bağlamında doğrulanamadı; yalnızca levha zımparalamada "kalibre zımpara" olarak geçiyor.
  • Mobilya (doğramalık) kerestesi için sayısal boyut tablosu bulunamadı — buradaki MEB rakamları inşaat ve kalıp kerestesine ait.
  • Tarihli hiçbir kereste fiyatı bulunamadı; büyüklük mertebesi bile verilmiyor.
Hangi ahşabı alayım? Ürettiğini satmak