← Zanaat

Hangi ahşabı alayım?

Türkiye'de gerçekten satılan ağaç türleri ve levhalar. Özellikler MEB'in mesleki eğitim modüllerinden birebir alındı — "kolay işlenir", "ön delme gerekir", "nemde dayanıksız" gibi ifadeler bizim yorumumuz değil, kaynağın kendi cümleleri.

🏷️

Türkiye piyasası

Ürün adları, satılan ölçüler ve yerel iklim verisi. Başka bir ülkede adlar ve ölçüler değişir — mantık aynı kalır.

Önce sınıflandırma

Türkçe kaynaklar ağacı "sert/yumuşak" diye değil, iğne yapraklı ve geniş yapraklı diye ayırır. İngilizcedeki softwood/hardwood ayrımı da aslında budur — sertlikle ilgisi yoktur, yaprak tipiyle ilgilidir. Nitekim balsa geniş yapraklıdır ve dünyanın en yumuşak ağaçlarındandır.

Türkçede "sert ağaç" ifadesi kaynaktan kaynağa değişiyor: bir üniversite ders notu gürgen, köknar ve ladini "sert ağaçlar" diye sayarken MEGEP köknar ve ladini iğne yapraklı sayıyor. Karışıklığı çözmek için: yaprak tipi botanik bir sınıflandırmadır, "sert/yumuşak" ise Türkçede yoğunluk için kullanılan gündelik bir etikettir.

MEGEP/MEB — Elde Rendeleme ve Kesme

Yeni başlıyorsan

Aşağıdaki sıralama hiçbir kaynakta böyle yazmıyor. MEGEP'in her ağaç için verdiği "kolay işlenir / zor işlenir / ön delme gerekir" ifadelerinden bizim çıkardığımız bir derlemedir. Kaynak, cümlelerin kendisi; sıralama bizim.

Buradan başla

Sarıçam · Ladin · Göknar (köknar)

Ucuz, her yerde var, yumuşak, ön delme istemiyor. İlk projede tahtayı mahvetmek öğrenmenin parçası — bunu 40 liralık çamda yapmak 400 liralık cevizde yapmaktan iyidir.

Sonra

Kayın · Meşe · Dişbudak

Sert, ağır, güzel ve dayanıklı — ama ön delme istiyorlar ve hata affetmiyorlar.

İlk işte kaçın

Kavak · Karaağaç · Ihlamur (vidalı işlerde) · Tik

Kavak ve karaağaç takım ağzını köreltir; ıhlamur vida tutmaz; tik hem pahalı hem tozu zararlı hem de çoğu vernik üzerinde kurumuyor.

Ön delme isteyenler: Kayın, Meşe, Dişbudak, Ardıç. Bunlarda vidayı doğrudan çakarsan parça yarılır — ve genelde işin son vidasında yarılır.

Nemli ortamda dayanıksız olanlar: kayın, dişbudak, akçaağaç, ıhlamur ve açık havada kızılağaç. Banyo, balkon ya da dış mekân işi yapacaksan kestane, meşe veya iroko düşün.

Ağaç türleri

Yoğunluk sayı olarak değil sınıf olarak veriliyor: belirtilmiş bir rutubet değerinde tür başına kg/m³ veren bir Türkçe kaynak bulunamadı, biz de uydurmadık. Sınıflar hava kurusu (%12-15 rutubet) içindir — Çok hafif < 0,29 g/cm³ · Hafif 0,30 – 0,49 g/cm³ · Orta 0,50 – 0,69 g/cm³ · Ağır 0,70 – 0,99 g/cm³ · Çok ağır > 1,00 g/cm³ .

Sarıçam

Pinus sylvestris
Orta İğne yapraklı

Yerli

Düzgün elyaflı ve reçineli; işlemesi kolaydır. Boyanır, cilalanır, tornalanır, iyi çivi tutar.

⚠ Fazla reçineli olanları verniklemede ve tutkallamada sorun çıkarır.

İlk projeler, raf, kutu, basit mobilya. Ucuz ve her keresteci de var.

Ladin

Picea orientalis
Hafif İğne yapraklı

Yerli

Yıllık halkaları belirgin, düzgün elyaflı, kolay işlenir. Çivi ve vida tutması iyi. Hızlı ve iyi kurur, çatlamaya meyli az.

⚠ Böceklere karşı hassas; odunu dayanıksız. Dış mekâna uygun değil.

İç mekân, hafiflik istenen işler.

Göknar (köknar)

Abies nordmanniana
Hafif İğne yapraklı

Yerli

Reçinesiz, yumuşak, kolay işlenir. Çivileme, vidalama ve yapışma özelliği iyi.

⚠ Mantar ve böceğe açık, dayanıksız.

İç mekân, görünmeyen kısımlar.

Sedir

İğne yapraklı

Yerli (Toroslar)

Hafif ve yumuşak, kolay işlenir. Bol budaklı.

Kokusu sayesinde neme ve böceğe dayanıklı — sandık, dolap içi.

Kayın

Fagus orientalis
ön delme şart Ağır Geniş yapraklı

Yerli — piyasada bol

Orta sertlikte, kolay işlenir. Masif ve kaplama olarak mobilyada en çok kullanılan ağaçlardan.

⚠ Nemli ortamda dayanıklı DEĞİL. Kapalı mekân mobilyasında kullan.

Mobilya, tezgâh üstü, mutfak gereçleri, sandalye.

Meşe

Quercus robur
ön delme şart Orta Geniş yapraklı

Yerli

Yaş ya da kuru, hava etkilerine dayanıklı. İçindeki tanen böceklere karşı korur.

⚠ Kireç suyu ve alkali tutkallarla temasında yüzeyde leke oluşur. Metalle temasında mavi renk verir — bu yüzden meşede paslanmaz ya da kaplamalı vida kullanılır.

Masa, dış mekân, fıçı, toprakla temas eden işler.

Ceviz

Orta Geniş yapraklı

Yerli

Orta sertlikte, kuru ortamda çok dayanıklı. Düzgün elyaflıları kolay işlenir; rendelenen yüzey pürüzsüz ve parlak. Çok iyi renk alır, çok iyi cila kabul eder.

⚠ Çok çalışır ve çok çeker. Kolay yarılır. Pahalıdır — ilk projende kullanma.

Yüksek kaliteli mobilya; MEGEP "en uygun ağaç malzeme" diyor.

Dişbudak

ön delme şart Orta Geniş yapraklı

Yerli

Sık dokulu, sert, dirençli; işlenmesi kolay. Eğilme direnci yüksek.

⚠ Nemli ortamda dayanıksız. Kolay yarılır.

Spor aletleri, balta/çekiç sapı, sandalye ayağı — darbe alan her yer.

Kestane

Orta Geniş yapraklı

Yerli

Meşeye çok benzer. Kolay işlenir, düzgün yüzey verir.

Değişik hava şartlarına çok dayanıklı; su içinde ve nemli ortamda dayanma gücü fazla. Dış mekân işleri için yerli ve iyi bir seçenek.

Kızılağaç

Geniş yapraklı

Yerli

Hafif, yumuşak, gevşek yapılı. Kolay işlenir, parlak düzgün yüzey verir. Çok iyi boyanır, iyi verniklenir.

⚠ Açık havada dayanıksız. Zamanla rengi koyulaşır ve sertleşir.

İç mekân, boyanacak işler.

Ihlamur

Tilia
Orta Geniş yapraklı

Yerli

Çok yumuşak, kaba ve gevşek yapılı. Rahat işlenir. Her yönde yarılmaya direnç gösterdiği için oymacılığın en önemli ağacı.

⚠ Vurma/çarpmaya dayanımı zayıf. Çivi ve vida ile zayıf — tutkalla iyi tutar. Yumuşak olduğu için zor verniklenir.

Ahşap oyma, kabartma, model.

Akçaağaç

Acer
Orta Geniş yapraklı

Yerli

Kolay yarılır ve kolay işlenir. Her renge boyanabilir, çok iyi cila tutar.

⚠ Çivi ve vida tutması orta. Nemli ortama uygun değil.

Mobilya, kesme tahtası, mutfak gereci.

Kavak

Hafif Geniş yapraklı

Yerli — Türkiye'nin en hafif ağacı (0,40 g/cm³)

Yaşken yumuşak, kuruyunca sertleşir. Tutkalla iyi bağlantı kurar.

⚠ Zor rendelenir, rendelenirken liflenir ve kesici aletlerin ağzını köreltir. İyi verniklenmez.

Mobilya iç kısımları, çekmece yanları, ambalaj, kontrplak.

Karaağaç

Orta Geniş yapraklı

Yerli

Damar deseni zengin, kaplama olarak çok beğenilir.

⚠ Zor işlenir, takım ağızlarını köreltir.

Kaplama, dekoratif yüzey.

Iroko

Orta Geniş yapraklı

İthal — Türkiye'de deck malzemesi olarak yaygın satılıyor

⚠ Tozu solunum yolu için tahriş edicidir; maske ve toz emme şart. MEGEP'in ağaç listesinde hiç geçmiyor — bilgi satıcı kataloglarından.

Dış mekân, deck, bahçe mobilyası.

Tik (Teak)

Orta Geniş yapraklı

İthal

Dış hava şartlarına karşı çok üstün.

⚠ İşlenirken çıkan tozlar sağlığa zararlıdır. İyi boyanmaz, zor verniklenir; poliester ve poliüretan vernikler tik üzerinde sertleşmez — yağ kullanılır.

Tekne, dış mekân.

Maun

Orta Geniş yapraklı

İthal

Sıkı yapılı ve çok dayanıklı. Az çalışır, az şekil değiştirir. Tutkal, çivi ve vida tutması iyi. İyi boyanır ve verniklenir.

⚠ Nemden ve böceklerden kolay etkilenmez.

Kaliteli mobilya, enstrüman.

Levhalar

Sunta

particleboard
Resmî adı: Yonga levha

Odun yongalarının (talaş, rende talaşı) tutkallanıp sıcak preslenmesiyle yapılır.

✓ Ucuz, düz, geniş. Dolap gövdesi, raf.

✕ Kenardan zayıf — vida kenarda tutmaz. Nemde şişer ve bir daha eski hâline dönmez.

Ölçüler: 2100×2800 mm ve 1830×3660 mm · 8-30 mm

Çeşitleri: Ham sunta · Suntalam · Neme dayanıklı (yeşil) sunta · Yangına dayanıklı sunta

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

Suntalam

melamine-faced chipboard
Resmî adı: Melamin kaplı yonga levha

Suntanın üzerine melamin reçinesi emdirilmiş dekor kâğıdının preslenmesi. Adındaki "-lam" laminat değil, melaminden geliyor.

✓ Yüzeyi hazır: boya, vernik, zımpara istemez. Mutfak ve dolapta standarttır.

✕ Kesince kenarı görünür — kenar bandı gerekir. Kaplama çizilirse tamiri yok.

Ölçüler: 2100×2800 mm ve 1830×3660 mm · 8 / 18 / 30 mm

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

MDF

medium density fibreboard
Resmî adı: Orta yoğunlukta lif levha

Odun liflerinin sentetik reçineyle preslenmesi. Her noktası aynı yoğunlukta olmalı.

✓ Yoğun olduğu için vidayı suntadan iyi tutar. Kenarı frezelenebilir, boyanmaya en uygun levha. Yüzeyi damarsız, pürüzsüz.

✕ Ağır. Nemde şişer. Kesme ve zımpara tozu çok ince — maskesiz çalışılmaz.

Ölçüler: 2100×2800 mm (3 mm için 1700×2100) · 3-30 mm

Çeşitleri: Ham MDF · MDFLam · Neme dayanıklı MDF · Yangına dayanıklı MDF · Akrilik/parlak/mat kaplı

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

Kontrplak

plywood
Resmî adı: Kontrplak (TS 46)

Soyulmuş ince kaplamaların lifleri birbirine dik gelecek şekilde tutkallanıp preslenmesi. Gücü bu çapraz dizilimden gelir.

✓ Levhalar içinde en sağlamı ve en hafifi. Nem alsa bile suntanın aksine dağılmaz. Kalitesi yüz kaplamasına göre: huş en kaliteli, gürgen orta, kavak en düşük.

✕ Pahalı. Kenarında katmanlar görünür (bazıları bunu tasarım olarak kullanır).

Ölçüler: Piyasa: 1220×2440 mm ve 1250×2500 mm · 4-30 mm. (MEGEP 1700×2200 ve 1700×2100 diyor — kaynaklar ayrışıyor, piyasa ölçüsü geçerli olan.)

Çeşitleri: Çam · Kayın · Huş · Kavak · Okoume · Marin (deniz) tipi · Film kaplı · Dekoratif

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

OSB

oriented strand board
Resmî adı: Yönlendirilmiş yonga levha

Çam yongalarının üç katman hâlinde birbirine dik yatırılıp su geçirmez reçineyle preslenmesi.

✓ Ucuz ve sağlam. Sınıfı numarayla artar: OSB-1 ambalaj · OSB-2 iç bölme ve döşeme · OSB-3 suya ve rutubete dayanıklı, çatı · OSB-4 çatı, dış cephe, beton kalıbı.

✕ Yüzeyi kaba; mobilyada görünür yüzey olarak zor. Kenarı kolay ufalanır.

Ölçüler: 1250×2500 mm · 9 / 11 / 15 / 18 mm

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

Ahşap kaplama

veneer
Resmî adı: Kaplama levha

Ağaçtan soyma/biçme/kesme yoluyla elde edilen 0,6-0,8 mm kalınlığındaki ince levha.

✓ Ucuz bir gövdeye pahalı bir ağacın yüzeyini verir.

✕ Zımparada delinir — bir kez deldin mi tamiri yok.

Ölçüler: 0,6 – 0,8 mm

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

Yabancı kaynak okuyorsan

Yabancı bir video ya da kitap takip ediyorsan bu tablo köprü. Dikkat edilecek sütun sonuncusu: birkaçında ağaç aynı ağaç değil. Aynı ada sahip farklı türlerin yoğunluğu ve oynaması farklıdır — birebir yerine koymak, yanlış katsayıyla hesap yapmak demektir.

Türkçe English Deutsch Latince Aynı ağaç mı?
Kayın Beech Buche Fagus orientalis Farklı tür
Türkiye'deki F. orientalis; Avrupa kaynakları F. sylvatica, Amerikan kaynakları F. grandifolia anlatır. Yakın akraba, aynı değil.
Meşe Oak Eiche Quercus robur / petraea Farklı tür
Avrupa meşesiyle aynı; ama Amerikan içeriğindeki "red oak" ve "white oak" başka türlerdir ve kırmızı meşe belirgin biçimde daha ağırdır.
Ceviz Walnut Nussbaum Juglans regia Farklı tür
Amerikan içeriğindeki "black walnut" (J. nigra) değil — o daha koyu ve daha pahalı bir ağaç. Bizimki "İngiliz/Avrupa cevizi".
Dişbudak Ash Esche Fraxinus excelsior Evet
Avrupa kaynaklarıyla aynı tür.
Sarıçam Scots pine / redwood Kiefer Pinus sylvestris Evet
Aynı tür. Ama İngilizce kaynaklarda "pine" çoğu zaman Amerikan türlerini kastediyor.
Kızılçam Turkish pine Kalabrische Kiefer Pinus brutia Farklı tür
Türkiye ve Doğu Akdeniz'e özgü — yabancı kaynakta neredeyse hiç geçmez.
Ladin Spruce Fichte Picea orientalis Farklı tür
Doğu ladini. Avrupa kaynakları P. abies, Amerikan kaynakları başka türler anlatır.
Göknar Fir Tanne Abies nordmanniana Farklı tür
Yerli göknar türleri; yabancı içerikteki fir'lerden farklı.
Kavak Poplar Pappel Populus Evet
Cins aynı. Amerikan içeriğindeki "poplar" ise çoğu zaman Liriodendrondur ve kavak değildir — bu, İngilizce kaynaklardaki klasik tuzak.
Kestane Sweet chestnut Edelkastanie Castanea sativa Evet
Avrupa kaynaklarıyla aynı tür. Dış mekânda meşeye iyi bir alternatif.
Ihlamur Lime / basswood Linde Tilia Evet
Oymacılık kaynaklarında "basswood" ya da "lime" diye geçen ağaç budur.
Akçaağaç Maple Ahorn Acer Farklı tür
Cins aynı ama Amerikan "hard/sugar maple" bizde yetişmez; yerli akçaağaçlar daha yumuşaktır.
Karaağaç Elm Ulme Ulmus Evet
Kızılağaç Alder Erle Alnus Evet

Levhalarda durum daha kolay

Levhalarda karışıklık daha az, çünkü ürünler uluslararası: sunta = particleboard/Spanplatte, MDF her yerde MDF, kontrplak = plywood/Sperrholz, OSB her yerde OSB. Tek fark levha ölçüleri: Türkiye'de 2100×2800 ve 1830×3660 mm yaygın, kontrplakta 1220×2440 ve 1250×2500 mm.

Oynama hesabında ne değişir

Oynama hesabında Amerikan katsayıları kullanıyoruz çünkü Türk türleri için ölçülmüş katsayı yok — ama bu tablo, hangi Amerikan türünün hangi Türk türüne vekil seçildiğini gösteriyor. Fizik aynı; değişen tek şey sayı.

Hesaba git

Kaynakların çeliştiği yerler

Kayın ile gürgen aynı ağaç DEĞİL

MEGEP'in bir modülü "Kayın: Ormancılar tarafından gürgen diye adlandırılır" diyor. Bunu tekrarlamıyoruz, çünkü yanlış: kayın ağır sınıfta (0,70-0,99 g/cm³), gürgen ayrı bir türdür ve yoğunluk tablolarında bambaşka yerde çıkıyor. Aynı modülün kendi renk grubu listesi de akgürgen ile kayını farklı gruplara koyuyor. Kontrplak alırken bu ayrım doğrudan cebine yansır — huş, gürgen ve kavak kaplamalı kontrplaklar farklı fiyat ve kalitede.

MEGEP/MEB — Elde Rendeleme ve Kesme vs Bozkurt & Erdin, İÜ Orman Fak. Dergisi B/40-1

Doğru yazım: kontrplak

TDK'da kontrplak var (Fransızca contre-plaqué), "kontraplak" ise sözlükte yok. MEB ve TSE de "kontrplak" yazıyor. Ama piyasada ikisi de kullanılıyor — arama yaparken iki yazımı da dene, kimi satıcı sadece birini yazıyor.

TDK Güncel Türkçe Sözlük; MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler

"Sunta" kelimesi nereden geliyor — iki ayrı cevap var

MEGEP kelimenin ilk üreten markanın adından geldiğini söylüyor. TDK ise Arapça ṣunʿī + Farsça taḫte = "suni tahta" diye türetiyor. Hangisinin doğru olduğunu çözemedik; ikisini de yazıyoruz.

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler vs TDK Güncel Türkçe Sözlük

Levha ölçüleri kaynaktan kaynağa değişiyor

Kontrplakta MEGEP 1700×2200 ve 1700×2100 mm diyor; keresteciler 1220×2440 ve 1250×2500 mm satıyor. Kereste alırken piyasa ölçüsü geçerlidir — MEGEP tabloları muhtemelen eski.

MEGEP/MEB — Gemi Yapımında Kullanılan Malzemeler vs keresteci katalogları

Doğrulayamadıklarımız

  • Ceviz, kavak, kızılağaç, dişbudak, kestane, karaağaç, sedir, iroko, maun ve tik için Latince tür adları Türkçe kaynakta bulunamadı — bilerek boş bırakıldı.
  • Tür başına kg/m³ cinsinden yoğunluk, belirtilmiş bir rutubet değerinde, hiçbir Türkçe kaynakta bulunamadı. Bu yüzden sayı değil sınıf veriyoruz.
  • Kızılağaç, karaçam ve kızılçam yoğunluk sınıflandırmalarında hiç geçmiyor.
  • Levhalar için TS EN standart numaraları (TS EN 312, TS EN 622-5, TS EN 636, TS EN 300) doğrulanamadı. Yalnızca TS 46 (kontrplak), TS 1047 (kontrtabla) ve TS 64 (odun lifi levhalar) doğrulandı, o da ikinci elden bir ders notundan.
  • "Lamine masif panel" / "masif panel" için Türkçe birincil kaynak bulunamadı — nasıl üretildiği, kalınlıkları ve ölçüleri doğrulanamadı.
  • HDF için bağımsız bir Türkçe tanım bulunamadı; MEGEP'in laminat açıklamasındaki tanımı kendi içinde çelişkili ("yonga levha veya lif levha" diyor, oysa HDF lif levhadır).
  • Fiyatlar hiçbir tür ve levha için toplanmadı.
Atölye sözlüğü Projelerim