← Ahşap malzeme

Ahşap ne kadar oynar?

Mobilyacılıkta en çok tekrarlanan ve en az uygulanan tavsiye "ahşap oynar, pay bırak". Uygulanmıyor çünkü bir sayısı yok. Aşağıya kendi tahtanı, kendi şehrini gir — sayıyı gördükten sonra bağlantı yöntemi tartışma konusu olmaktan çıkıyor.

🌍

Her ülkede geçerli

Buradaki bilgi fizik ve ölçüme dayanıyor; ülkeye göre değişmiyor.

Lif yönüne dik ölçü. Masa tablasının eni.

Radyal biçilmiş tahta yaklaşık yarısı kadar oynar. Kararsızsan teğet seç — keresteci ne verdiğini söylemediyse büyük ihtimalle teğettir.

İklim — üç yoldan biri

1. Kendi ölçümün — en doğrusu, her ülkede çalışır

Ucuz bir higrometre al, kışın bir kez yazın bir kez oku. Bu, dünyanın herhangi bir yerinde bizim tablolarımızdan da, herhangi bir ülkenin tablosundan da daha doğru sonuç verir — çünkü hesap ülkeye değil, senin odanın havasına bakar.

Bu iki alanı doldurursan aşağıdaki seçimler yok sayılır.

Şu an yalnızca Karadeniz illeri için ölçülmüş veri var.

600 mm Meşe, teğet biçilmiş — Trabzon

19,5 mm mevsimsel hareket

Bu hareket sabit bağlantıyla kesinlikle karşılanamaz — tabla çatlar. Düğme ya da Z-klips zorunlu. Sabit vidaları kayıtların ORTASINA yakın koy ki hareket iki yana eşit dağılsın, kenarlardaki yuvalar da yeterli olsun.

Rutubet aralığı: %7,2 (en kuru ay) → %16,1 (en nemli ay), yani 8,9 puanlık değişim.

Tablayı ortadan sabitlersen hareket iki yana bölünür: her kenardaki yuvanın ±9,8 mm hareketi karşılaması yeterli olur.

Bu sayı ne kadar kesin?

  • Katsayı Amerikan muadilinden alındı. Kullanılan referans: White oak — Türkiye'de yetişen Beyaz meşe (Quercus robur/petraea) için kullanılıyor. Türk türleri için ölçülmüş katsayı hiçbir kaynakta bulunamadı; bulunan Türkçe kaynak sayı değil sınıf veriyor ve sıralaması bu verilerle uyuşuyor.
  • Tek bir tahta için kesin değil. Daralma değerlerinin değişkenlik katsayısı yaklaşık %15. Kaynağın kendi ifadesiyle: tek bir parçanın daralmasını doğru tahmin etmek imkânsızdır, ancak bir yığının ortalaması doğru tahmin edilebilir.
  • Bu hesap geçerlilik aralığının dışına taşıyor. Katsayılar %6-14 rutubet aralığı için verilmiş; bu şehirde yaz rutubeti daha yüksek. Sonuç muhtemelen bir miktar abartılı — ama büyüklük mertebesi doğru.

Başlamadan önce: ahşap kaç rutubette olmalı?

Türkçe kaynağın Amerikan kaynağında olmayan bir ayrımı var ve Türkiye için gerçekten önemli.

Sürekli kaloriferle ısıtılan yerler için mobilya %6-10
Sobayla ısıtılan yerler için mobilya %12-15
Yer döşemesi, parke %6-8
Kaplama, kontrplak, yonga levha %6-8
Dış kapı ve pencere doğraması %12-16
Bahçe mobilyası, dış mekân aletleri %12-16

Kalorifer ile soba arasındaki fark tesadüf değil: sürekli kalorifer havayı çok daha kuru tutar, dolayısıyla ahşabın dengeye geleceği rutubet de düşer. Sobalı bir eve %7 rutubetli ahşaptan mobilya yaparsan mobilya şişer.

Yukarıdaki Türkçe tablo Türkiye içindir. Başka bir ülkede yaşıyorsan alttaki uluslararası tabloyu ya da daha iyisi — kendi higrometrenle ölçüp yukarıdaki hesaba girmeyi kullan.

İç mekân ahşabı — çoğu bölge (ABD) ortalama %8, parçalar %6-10
İç mekân ahşabı — kurak güneybatı (ABD) ortalama %6, parçalar %4-9
İç mekân ahşabı — nemli sıcak kıyı (ABD) ortalama %11, parçalar %8-13
Dış mekân — kaplama, doğrama (ABD, çoğu bölge) ortalama %12, parçalar %9-14
Mobilya, dolap ve doğrama için kurutulmuş sert ağaç %6-8
Aynısı, iğne yapraklı %7-9

Türk ve Amerikan kaynakları burada neredeyse birebir aynı şeyi söylüyor: iç mekân mobilyası için tek tek parçalar %6-10 aralığında olmalı. Bu tesadüf değil — ikisi de aynı fizikten, ısıtılmış bir evin bağıl neminden çıkıyor. Yani bu aralık ülkeye değil, evin iklimine bağlı: kurak bir bölgede daha düşük, nemli bir kıyıda daha yüksek.

En önemli nokta: gün sayma, ölç. "Ahşabı X gün bekletmek gerekir" diye dolaşan sayıların yayımlanmış bir dayanağı yok. Kurumada nem difüzyonla ilerler ve süre kalınlığın karesiyle ölçeklenir — kalınlığı iki katına çıkarmak süreyi yaklaşık dörde katlar. Doğru yol, rutubet ölçerle bakmaktır.

Kantay, R. (1993), Kereste Kurutma ve Buharlama, Ormancılık Eğitim ve Kültür Vakfı — Görgün & Ünsal (2023), bāb Journal of FSMVU Faculty of Architecture and Design 4(1):53-63 içinde
FPL Wood Handbook (GTR-190 / GTR-282) Tablo 13-2 ve Bölüm 13

Kaynaklar

Boyut değişim katsayıları ve denge rutubeti tablosu

USDA Forest Products Laboratory, Wood Handbook: Wood as an Engineering Material, FPL-GTR-190 (2010) ve FPL-GTR-282 (2021), Tablo 4-2, 4-3, 13-2, 13-5 ve Denklem 4-5, 13-2 — bağlantı

Türkiye iç mekân denge rutubeti (Karadeniz Bölgesi, il il)

Üçüncü, K. (2005), "Karadeniz Bölgesinde Bina İçi İklim Koşullarında Odun Denge Rutubeti Dağılımının Analizi", Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi 6(1-2):46-58 — bağlantı

Türkiye kullanım yerine göre hedef rutubet

Kantay, R. (1993); Görgün, H.V. & Ünsal, Ö. (2023), bāb Journal 4(1):53-63 — bağlantı

Türk ağaç türleri için daralma sınıfları (sayı değil, sınıf)

Bozkurt, Y. & Erdin, N. (1990), İÜ Orman Fakültesi Dergisi Seri B, 40(1) — bağlantı

Denge rutubeti hesabı, kaynağın kendi denklemiyle yapılıyor ve kaynağın kendi tablosuna karşı doğrulandı: en büyük sapma 0,05 puan.

Doğrulayamadıklarımız

  • Türkiye'de yetişen türler için ölçülmüş daralma katsayısı bulunamadı. FPL'de ne Fagus orientalis, ne Quercus petraea, ne Pinus brutia, ne de Juglans regia var; el kitabının "ithal ağaçlar" tablosu yalnızca tropik türleri kapsıyor. Buradaki katsayılar Amerikan muadilleridir ve her yerde öyle etiketlenmiştir.
  • Bulunan Türkçe kaynak (Bozkurt & Erdin 1990) sayı değil sınıf veriyor (çok az / az / orta / çok / pek çok). Kayın ve gürgen "pek çok" sınıfında, meşe ve dişbudak "çok" sınıfında. Sıralama Amerikan verisiyle uyuşuyor.
  • İç Anadolu (Ankara, Konya, Kayseri) ve Akdeniz/Ege (İzmir, Antalya) için yayımlanmış iç mekân denge rutubeti verisi bulunamadı. Elimizdeki çalışma yalnızca Karadeniz Bölgesi'ni kapsıyor.
  • Yuvalı bir vidanın yük aktarmadan önce ne kadar kayabildiği ölçülmemiş — bu yüzden "sabit vidalar arası en fazla şu kadar mesafe" diye bir sayı veremiyoruz.
  • Kalınlığa göre rutubet dengelenme süreleri için yayımlanmış bir tablo bulunamadı.
Hangi ahşabı alayım? Atölye sözlüğü